انتشار در مجلات دسترسی آزاد یکی از مهمترین تحولات نظام ارتباطات علمی در دهههای اخیر به شمار میآید؛ تحولی که هدف اصلی آن، کاهش محدودیتهای مالی و حقوقی در مسیر دسترسی به دانش و فراهم کردن امکان استفاده گستردهتر از یافتههای پژوهشی است. در الگوی سنتی انتشار، معمولاً دانشگاهها، کتابخانهها، مراکز پژوهشی یا خوانندگان برای دسترسی به متن کامل مقالات هزینه اشتراک یا خرید پرداخت میکنند، در حالی که در انتشار دسترسی آزاد، متن مقاله بدون نیاز به پرداخت مستقیم در اختیار مخاطبان قرار میگیرد. این تغییر در ظاهر صرفاً به شیوه دسترسی مربوط است، اما در عمل پیامدهای گستردهای برای تولید، انتشار، ارزیابی و بهرهبرداری از دانش دارد. دسترسی آزاد میتواند ارتباط میان پژوهشگران، متخصصان، سیاستگذاران، دانشجویان، فعالان صنعت و عموم جامعه را تقویت کند و فاصله میان تولیدکنندگان علم و استفادهکنندگان آن را کاهش دهد. با این حال، تأمین هزینه انتشار، اعتبار مجلات، کیفیت داوری، حقوق مؤلف، حفاظت از دادهها و گسترش مجلات نامعتبر از جمله مسائلی هستند که ارزیابی این شیوه انتشار را پیچیده میکنند. بنابراین نمیتوان انتشار دسترسی آزاد را به طور مطلق مطلوب یا نامطلوب دانست، بلکه باید مزایا و معایب آن را بر اساس رشته علمی، کیفیت مجله، سیاست مالی ناشر، شرایط پژوهشگر و نیازهای مخاطبان بررسی کرد (مارتینـمارتین و همکاران، ۲۰۱۸).
مهمترین مزیت انتشار در مجلات دسترسی آزاد، حذف یا کاهش موانع مالی برای خوانندگان است. در نظام اشتراکی، حتی برخی دانشگاهها و مراکز علمی معتبر نیز به دلیل افزایش هزینه اشتراک مجلات نمیتوانند دسترسی کامل به همه منابع مورد نیاز پژوهشگران خود را فراهم کنند. این محدودیت برای دانشگاههای کوچک، مؤسسات مستقل، پژوهشگران کشورهای کمدرآمد و افرادی که خارج از محیط دانشگاهی فعالیت میکنند شدیدتر است. هنگامی که مقالهای به صورت آزاد منتشر میشود، هر فرد دارای دسترسی به اینترنت میتواند متن کامل آن را مطالعه کند، از نتایج آن در فعالیتهای علمی یا حرفهای بهره ببرد و در صورت رعایت ضوابط، به آن استناد کند. چنین امکانی به ویژه در حوزههایی مانند بهداشت، آموزش، محیط زیست، کشاورزی، علوم اجتماعی و سیاستگذاری عمومی اهمیت دارد، زیرا مخاطبان این حوزهها فقط اعضای دانشگاهها نیستند. پزشکان، معلمان، مدیران، روزنامهنگاران علمی، سازمانهای مردمنهاد و شهروندان نیز ممکن است به یافتههای پژوهشی نیاز داشته باشند. دسترسی آزاد با گسترش دامنه مخاطبان، دانش را از محدوده کتابخانههای دانشگاهی خارج میکند و امکان تبدیل نتایج پژوهش به تصمیم، آموزش، نوآوری و اقدام اجتماعی را افزایش میدهد (بلی و همکاران، ۲۰۲۰).
یکی دیگر از مزایای این نوع انتشار، تسریع گردش دانش است. هنگامی که نتایج یک پژوهش بدون محدودیت در اختیار جامعه علمی قرار میگیرد، پژوهشگران دیگر میتوانند سریعتر از آن برای طراحی مطالعات تکمیلی، اصلاح روشها، ارزیابی نتایج یا توسعه کاربردهای جدید استفاده کنند. این موضوع در شرایط بحرانی، مانند همهگیری بیماریها، بلایای طبیعی، بحرانهای زیستمحیطی یا ظهور فناوریهای اثرگذار، اهمیت بیشتری پیدا میکند. در چنین موقعیتهایی، تأخیر در دسترسی به شواهد میتواند تصمیمگیری علمی و اجرایی را مختل کند. انتشار آزاد یافتهها امکان میدهد گروههای پژوهشی در کشورهای مختلف بدون انتظار برای تهیه اشتراک یا پرداخت هزینه جداگانه، نتایج را بررسی و مقایسه کنند. این فرایند میتواند همکاری علمی را تقویت و از انجام پژوهشهای کاملاً تکراری و بدون ارزش افزوده جلوگیری کند. البته سرعت دسترسی نباید بهانهای برای کاهش دقت علمی، حذف ارزیابی تخصصی یا انتشار شتابزده یافتههای ناپایدار باشد. ارزش دسترسی سریع زمانی حفظ میشود که مقاله از روش معتبر، گزارشدهی شفاف و داوری مسئولانه برخوردار باشد و محدودیتهای نتایج نیز به روشنی بیان شود (مورایرا، ۲۰۲۰).
دسترسی آزاد میتواند ارتباط میان علم و جامعه را نیز تقویت کند. بخش بزرگی از پژوهشهای دانشگاهی با استفاده از بودجه عمومی، امکانات دولتی، مشارکت داوطلبان یا دادههای متعلق به جامعه انجام میشوند؛ از این رو این دیدگاه مطرح است که نتایج چنین پژوهشهایی باید تا حد امکان برای عموم قابل دسترس باشد. دسترسی عمومی به مقالهها میتواند اعتماد جامعه به فعالیتهای علمی را افزایش دهد، به شرط آنکه یافتهها به صورت مسئولانه و قابل فهم گزارش شوند. بیماران و خانوادههای آنان ممکن است برای شناخت گزینههای درمانی به مقالات پزشکی مراجعه کنند، صاحبان کسبوکارهای کوچک ممکن است از پژوهشهای مدیریتی و اقتصادی استفاده کنند و معلمان میتوانند روشهای آموزشی جدید را بر اساس شواهد ارزیابی کنند. با این حال، فراهم بودن متن مقاله به معنای قابل فهم بودن آن برای همه نیست. زبان تخصصی، روشهای پیچیده آماری و محدودیت دانش زمینهای ممکن است مانع برداشت صحیح مخاطب غیرمتخصص شود. بنابراین دسترسی آزاد باید با آموزش سواد علمی، تهیه خلاصههای قابل فهم و تأکید بر محدودیتهای پژوهش همراه باشد تا انتشار آزاد به تفسیر نادرست، بزرگنمایی نتایج یا خوددرمانی منجر نشود (الکساندر و گالینا، ۲۰۲۰).
از منظر پژوهشگران، امکان به اشتراکگذاری قانونی مقاله یکی از امتیازهای مهم انتشار دسترسی آزاد است. در بسیاری از مجلات اشتراکی، حقوق بهرهبرداری از نسخه نهایی مقاله به ناشر منتقل میشود و نویسنده نمیتواند آزادانه آن را در وبگاه شخصی، شبکههای علمی یا سامانه دانشگاه خود قرار دهد. در مقابل، برخی مجلات دسترسی آزاد با استفاده از مجوزهای روشن به نویسندگان اجازه میدهند اثر خود را بازنشر کنند و دیگران نیز تحت شرایط مشخص از آن استفاده کنند. این وضعیت میتواند فعالیتهای آموزشی، ترجمه علمی، مرورهای نظاممند، تولید منابع چندرسانهای و بازاستفاده از یافتهها را تسهیل کند. با این حال، نویسندگان باید پیش از انتشار، نوع مجوز را با دقت مطالعه کنند؛ زیرا همه مجوزهای باز دامنه یکسانی ندارند. برخی اجازه استفاده تجاری یا ایجاد اثر اقتباسی را میدهند و برخی چنین اجازهای را محدود میکنند. همچنین آزاد بودن مقاله به معنای حذف حق مؤلف یا مجاز بودن سرقت علمی نیست. نام نویسنده، منبع اصلی و شرایط استفاده باید رعایت شود. انتخاب آگاهانه مجوز انتشار میتواند ضمن گسترش دسترسی، از حقوق اخلاقی و علمی پژوهشگر نیز محافظت کند (آلوارزـبورنشتاین و مونتسی، ۲۰۲۰).
انتشار آزاد میتواند به افزایش شفافیت پژوهش و تقویت امکان ارزیابی مستقل نتایج کمک کند. برخی مجلات دسترسی آزاد علاوه بر متن مقاله، نویسندگان را به انتشار دادهها، ابزارهای گردآوری اطلاعات، شیوهنامه پژوهش، مراحل تحلیل و مواد تکمیلی تشویق میکنند. در دسترس بودن این عناصر به پژوهشگران دیگر اجازه میدهد مسیر انجام مطالعه را بهتر درک کنند، خطاهای احتمالی را شناسایی کنند و در صورت امکان تحلیل را دوباره انجام دهند. این شفافیت میتواند کیفیت گزارشدهی را افزایش دهد و از ادعاهای مبهم یا غیرقابل بررسی بکاهد. البته دسترسی آزاد به مقاله و دسترسی آزاد به دادهها دو مفهوم متفاوت هستند و ممکن است مقاله آزاد باشد، اما دادههای آن منتشر نشوند. افزون بر این، انتشار داده باید با ملاحظات اخلاقی، محرمانگی، رضایت آگاهانه و حفاظت از اطلاعات شخصی سازگار باشد. در پژوهشهای پزشکی، روانشناختی یا سازمانی، انتشار نسنجیده دادهها ممکن است هویت افراد را آشکار کند. در نتیجه، شفافیت باید از طریق ناشناسسازی مناسب، تعیین سطح دسترسی و تدوین سیاست روشن برای استفاده مجدد از دادهها تحقق یابد (هاردویک و همکاران، ۲۰۱۸).
رشد مجلات نامعتبر یا سودجو از دیگر نگرانیهای جدی در فضای دسترسی آزاد است. برخی ناشران با سوءاستفاده از نیاز پژوهشگران به انتشار سریع، مجلاتی تأسیس میکنند که ظاهر علمی دارند، اما فاقد داوری واقعی، هیئت تحریریه معتبر، شفافیت مالی و استانداردهای اخلاقی هستند. درآمد این مجلات مستقیماً به تعداد مقالات پذیرفتهشده وابسته است و ممکن است تقریباً هر مقالهای را در برابر دریافت هزینه منتشر کنند. پیامهای تبلیغاتی مکرر، وعده پذیرش بسیار سریع، عنوانهای بیش از حد گسترده، معرفی مبهم محل فعالیت، اعلام شاخصهای ساختگی و درخواست پرداخت پیش از تکمیل داوری از نشانههای هشداردهنده به شمار میآیند. انتشار مقاله در چنین مجلاتی میتواند اعتبار نویسنده را آسیب بزند و سبب شود نتایج پژوهش در پایگاههای معتبر نمایه نشوند یا در ارزیابیهای دانشگاهی پذیرفته نشوند. با این حال، نباید همه مجلات دسترسی آزاد را سودجو دانست؛ بسیاری از معتبرترین مجلات علمی نیز با همین الگو فعالیت میکنند. معیار اصلی باید کیفیت و شفافیت مجله باشد، نه صرفاً رایگان بودن دسترسی به مقالات آن (ماسیک، ۲۰۲۲).
پژوهشگر برای تشخیص اعتبار یک مجله دسترسی آزاد باید مجموعهای از شاخصها را بررسی کند. نخست باید روشن باشد که مجله توسط چه مؤسسه، انجمن علمی، دانشگاه یا ناشری منتشر میشود و اطلاعات تماس آن تا چه اندازه واقعی و قابل پیگیری است. ترکیب هیئت تحریریه، وابستگی سازمانی اعضا، حوزه تخصصی مجله و سابقه انتشار نیز باید بررسی شود. فرایند داوری باید به صورت روشن توضیح داده شده باشد و زمان اعلامشده برای ارزیابی با ماهیت داوری علمی سازگار باشد. مجله معتبر هزینهها را پیش از ارسال مقاله اعلام میکند و دریافت هزینه را تضمینی برای پذیرش نمیداند. همچنین سیاستهای مربوط به تعارض منافع، سرقت علمی، اصلاح مقاله، پسگرفتن مقاله، حقوق مؤلف و نگهداری دادهها باید در وبگاه مجله وجود داشته باشد. نمایهشدن در پایگاههای شناختهشده میتواند نشانه مثبت باشد، اما به تنهایی کافی نیست و باید صحت ادعای مجله از طریق خود پایگاه بررسی شود. مطالعه چند مقاله منتشرشده، ارزیابی کیفیت نگارش و بررسی تجربه نویسندگان قبلی نیز در تصمیمگیری مؤثر است (آزبورن و هالند، ۲۰۱۹).
تصور رایجی وجود دارد که مجلات دسترسی آزاد به طور کلی داوری ضعیفتری نسبت به مجلات اشتراکی دارند، اما این برداشت را نمیتوان به همه مجلات تعمیم داد. کیفیت داوری به سیاست سردبیری، تخصص داوران، مدیریت تعارض منافع، دقت ویراستاران و فرهنگ علمی ناشر وابسته است، نه فقط به شیوه تأمین هزینه. برخی مجلات دسترسی آزاد فرایندهای بسیار سختگیرانهای دارند و فقط درصد اندکی از مقالات را میپذیرند، در حالی که برخی مجلات اشتراکی ممکن است در داوری با کاستیهایی روبهرو باشند. با این حال، در الگوی دریافت هزینه از نویسنده، تعارض منافع بالقوهای وجود دارد؛ زیرا افزایش تعداد مقالات پذیرفتهشده میتواند درآمد ناشر را بیشتر کند. مجله معتبر باید با ایجاد استقلال میان بخش مالی و تصمیمگیری علمی، این تعارض را کنترل کند. تصمیم نهایی درباره مقاله باید فقط بر اساس کیفیت، اصالت، روششناسی، رعایت اخلاق و تناسب موضوعی گرفته شود. نویسندگان نیز نباید صرف وجود عنوان دسترسی آزاد را نشانه ضعف یا قوت بدانند، بلکه باید عملکرد واقعی مجله و کیفیت مقالات آن را ارزیابی کنند (بگلی و الیس، ۲۰۱۲).
یکی دیگر از مسائل مهم، تفاوت میان شیوههای گوناگون دسترسی آزاد است. در یک شیوه، مقاله از ابتدا در مجلهای منتشر میشود که همه محتوای آن برای خوانندگان آزاد است و هزینه انتشار ممکن است از نویسنده، دانشگاه، حامی مالی یا منابع دیگر دریافت شود. در شیوهای دیگر، مجله عمدتاً اشتراکی است، اما نویسنده میتواند با پرداخت هزینه، مقاله خود را آزاد کند. شیوه دیگری نیز وجود دارد که نویسنده نسخه مجاز مقاله را در مخزن دانشگاهی یا موضوعی قرار میدهد؛ این نسخه ممکن است پیش از صفحهآرایی نهایی ناشر باشد و گاهی پس از یک دوره تأخیر منتشر شود. برخی مجلات نیز بدون دریافت هزینه از نویسنده یا خواننده، با حمایت دانشگاهها، انجمنهای علمی یا نهادهای عمومی فعالیت میکنند. هر یک از این الگوها مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند. پژوهشگر باید بررسی کند که هزینه دقیقاً در برابر چه خدماتی دریافت میشود، کدام نسخه مقاله قابل بازنشر است، چه مدت محدودیت زمانی وجود دارد و مجوز استفاده چگونه تعیین میشود. شناخت این تفاوتها مانع قضاوت سادهانگارانه درباره همه مجلات دسترسی آزاد میشود (جاشی و بهاردواج، ۲۰۱۸).
یکی از نگرانیهای مرتبط با دسترسی آزاد، پایداری اقتصادی آن است. انتشار علمی فرایندی هزینهبر است و شامل مدیریت مقاله، بررسی اولیه، هماهنگی داوری، ویرایش، آمادهسازی شکلها، صفحهآرایی، نگهداری سامانه، ثبت و حفاظت بلندمدت محتوا میشود. رایگان بودن مقاله برای خواننده به معنای رایگان بودن همه این خدمات نیست و باید منبعی برای تأمین هزینه وجود داشته باشد. اگر درآمد فقط از هزینه نویسنده تأمین شود، انگیزه افزایش حجم انتشار ممکن است بر تصمیمهای علمی اثر بگذارد. اگر هزینه را دانشگاهها و دولتها بپردازند، احتمال وابستگی به بودجه عمومی و ناپایداری در دورههای کمبود منابع وجود دارد. مجلاتی که با نیروی داوطلبانه اداره میشوند نیز ممکن است در بلندمدت با فرسودگی نیروی انسانی روبهرو شوند. بنابراین الگوی مطلوب باید میان دسترسی عمومی، کیفیت خدمات، دستمزد عادلانه کارکنان و استقلال علمی توازن ایجاد کند. تنوع منابع مالی، شفافیت هزینهها و نظارت نهادهای علمی میتواند به پایداری این نظام کمک کند (فورتوناتو و همکاران، ۲۰۱۸).
انتشار دسترسی آزاد میتواند بر شهرت علمی نویسنده اثر مثبت داشته باشد، زیرا آثار او برای گروه گستردهتری از مخاطبان قابل مشاهده است. پژوهشگران جوان میتوانند مقاله خود را در درخواستهای شغلی، همکاریهای علمی و معرفی فعالیتهای پژوهشی به آسانی ارائه کنند و مخاطب نیز بدون نیاز به اشتراک به متن کامل دسترسی داشته باشد. این قابلیت برای پژوهشگرانی که در موضوعات نوظهور یا کاربردی فعالیت میکنند اهمیت دارد، زیرا نتایج ممکن است علاوه بر دانشگاهیان، مورد توجه شرکتها، سازمانهای اجرایی و رسانهها قرار گیرد. با این حال، اعتبار حرفهای به کیفیت محل انتشار وابسته است و انتخاب یک مجله نامعتبر صرفاً به دلیل دسترسی آزاد یا سرعت پذیرش میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. برخی کمیتههای ارزیابی به جای توجه به محتوای مقاله، بیش از اندازه به نام مجله و شاخصهای عددی وابستهاند؛ در چنین فضایی، پژوهشگر باید میان دسترسی گسترده، اعتبار مجله و الزامات ارتقای شغلی تعادل برقرار کند. اصلاح نظام ارزیابی علمی و توجه بیشتر به کیفیت واقعی پژوهش میتواند این تعارض را کاهش دهد (بو و همکاران، ۲۰۲۱).
افزایش قابلیت یافتن مقاله در فضای دیجیتال از دیگر فواید دسترسی آزاد است. مقالاتی که متن کامل آنها برای سامانههای جستوجو قابل دسترسی است، معمولاً آسانتر بر اساس عنوان، چکیده، واژگان کلیدی و محتوای متن بازیابی میشوند. این ویژگی میتواند پژوهش را در مرورهای نظاممند، تحلیلهای علمسنجی و شناسایی روندهای موضوعی وارد کند. همچنین پژوهشگران میتوانند با جستوجوی عبارتهای تخصصی، بخشهای مرتبط مقاله را سریعتر پیدا کنند. با وجود این، قابلیت یافتن فقط به آزاد بودن متن وابسته نیست. انتخاب عنوان دقیق، چکیده روشن، واژگان کلیدی مناسب، ثبت درست اطلاعات نویسندگان و استفاده از شناسههای پایدار نیز نقش اساسی دارند. مقالهای با عنوان مبهم یا اطلاعات کتابشناختی ناقص ممکن است حتی در صورت دسترسی آزاد، کمتر دیده شود. ناشر نیز باید فرادادههای دقیق را در اختیار پایگاهها قرار دهد و پیوندهای مقاله را به صورت پایدار نگهداری کند. بنابراین نویسنده باید کیفیت ارائه و انتشار را در کنار وضعیت دسترسی بررسی کند (بومن و کینان، ۲۰۱۸).
دسترسی آزاد ممکن است به حفظ و بازیابی بلندمدت آثار علمی کمک کند، مشروط بر اینکه ناشر از زیرساختهای معتبر نگهداری دیجیتال استفاده کند. مقالهای که در چند مخزن دانشگاهی و پایگاه علمی ذخیره شده است، کمتر در معرض از بین رفتن بر اثر توقف فعالیت یک مجله یا تغییر وبگاه ناشر قرار میگیرد. امکان نگهداری نسخه مجاز مقاله در مخزن سازمانی نیز به دانشگاه اجازه میدهد دستاوردهای پژوهشگران خود را به شکل منظم ثبت و معرفی کند. با این حال، برخی مجلات کوچک یا نامعتبر برنامه مشخصی برای نگهداری بلندمدت ندارند و ممکن است پس از چند سال وبگاه آنها از دسترس خارج شود. در چنین حالتی، حتی مقالهای که در ابتدا آزاد بوده است ممکن است غیرقابل بازیابی شود. نویسنده باید بررسی کند که مجله از شناسه پایدار، نسخه پشتیبان، سامانه بایگانی معتبر و سیاست روشن حفظ محتوا برخوردار است. همچنین نگهداری نسخه مجاز در مخزن دانشگاهی میتواند یک راه حفاظتی مکمل باشد. دسترسی آزاد فقط به معنای دسترسی امروز نیست، بلکه باید امکان دسترسی پایدار نسلهای آینده را نیز تضمین کند (دولانی، ۲۰۲۱).
مزایا و معایب انتشار دسترسی آزاد در رشتههای مختلف یکسان نیست. در علوم پزشکی و زیستی، دسترسی سریع به شواهد میتواند بر مراقبت از بیمار و سیاستهای سلامت اثر بگذارد، اما حفاظت از اطلاعات شخصی و جلوگیری از برداشت درمانی نادرست اهمیت بالایی دارد. در علوم انسانی، هزینههای بالای انتشار ممکن است با بودجه محدود پژوهشگران سازگار نباشد و ارزش آثار بلند و کتابمحور نیز باید در نظر گرفته شود. در علوم مهندسی، دسترسی آزاد میتواند انتقال فناوری را تقویت کند، ولی مسائل مالکیت فکری و همکاری صنعتی برجستهتر هستند. در رشتههای محلی و زبانهای غیرغالب، مجلات دسترسی آزاد دانشگاهی میتوانند دانش بومی را در اختیار مخاطبان قرار دهند، اما ممکن است در نمایههای بینالمللی کمتر دیده شوند. از این رو سیاست واحد برای همه رشتهها مناسب نیست. دانشگاهها و حامیان مالی باید ویژگیهای فرهنگ انتشار، هزینه پژوهش و نیازهای مخاطبان هر حوزه را در طراحی سیاستهای خود لحاظ کنند (سوایله، ۲۰۲۰).
نویسنده پیش از انتخاب مجله دسترسی آزاد باید هدف خود از انتشار را مشخص کند. اگر هدف اصلی ارتباط با جامعه تخصصی مشخصی است، مجلهای که خوانندگان مرتبط، هیئت تحریریه معتبر و سابقه انتشار در آن موضوع دارد، ممکن است مناسبتر از مجلهای با دامنه بسیار گسترده باشد. اگر دسترسی عمومی اهمیت زیادی دارد، نوع مجوز، قابلیت بازنشر و وجود خلاصه قابل فهم باید بررسی شود. هزینه انتشار، امکان تخفیف، زمان داوری، شرایط نگهداری نسخه در مخزن، نمایهسازی، سیاست داده و شیوه رسیدگی به تخلفات نیز باید پیش از ارسال مطالعه شوند. نویسنده نباید پس از پذیرش برای نخستین بار از مبلغ هزینه یا محدودیتهای حقوقی آگاه شود. مشورت با کتابدار دانشگاه، استادان باتجربه و همکارانی که در مجله مورد نظر مقاله منتشر کردهاند میتواند خطر تصمیم اشتباه را کاهش دهد. انتخاب مجله باید بخشی از برنامه پژوهش باشد و نه تصمیمی عجولانه پس از پایان نگارش مقاله (کوهان و همکاران، ۲۰۱۹).
از دیدگاه سیاستگذاری علمی، حمایت از دسترسی آزاد نباید فقط به افزایش تعداد مقالات آزاد محدود شود. کیفیت داوری، استقلال سردبیری، تنوع زبانی، پایداری مالی، دسترسپذیری برای افراد دارای معلولیت، حفظ دادهها و حمایت از پژوهشگران کمبرخوردار نیز باید ارزیابی شوند. ممکن است یک نظام از نظر درصد مقالات آزاد موفق به نظر برسد، اما بخش بزرگی از بودجه آن صرف پرداخت هزینههای سنگین به تعداد محدودی ناشر شود. در چنین شرایطی، هزینههای علمی حذف نشدهاند، بلکه شکل پرداخت آنها تغییر کرده است. ایجاد زیرساختهای عمومی، حمایت از مجلات دانشگاهی باکیفیت، همکاری میان کتابخانهها و شفافسازی قراردادهای نشر میتواند به شکلگیری نظامی متعادلتر کمک کند. همچنین ارزیابی پژوهشگران باید به گونهای اصلاح شود که آنان برای انتشار در مجلات پرهزینه تحت فشار قرار نگیرند. دسترسی آزاد پایدار به سیاستی نیاز دارد که هم منافع خواننده و هم شرایط نویسنده، دانشگاه و جامعه را در نظر بگیرد (فورتوناتو و همکاران، ۲۰۱۸).
در مجموع، انتشار در مجلات دسترسی آزاد ظرفیت بالایی برای گسترش دسترسی به دانش، افزایش دیدهشدن پژوهش، تقویت آموزش، تسهیل همکاری علمی، افزایش شفافیت و نزدیک کردن علم به جامعه دارد. در مقابل، هزینههای انتشار، نابرابری میان نویسندگان، گسترش مجلات سودجو، تعارض منافع مالی، مشکلات حریم خصوصی و ابهام در اعتبار برخی ناشران از مهمترین مخاطرات آن هستند. هیچیک از این مزایا و معایب به تنهایی برای پذیرش یا رد یک مجله کافی نیستند. پژوهشگر باید کیفیت علمی و اخلاقی مجله، تناسب موضوعی، سیاست هزینه، نوع مجوز، اعتبار نمایهها، فرایند داوری و پایداری دسترسی را به صورت همزمان بررسی کند. مجله دسترسی آزاد معتبر میتواند بستری مؤثر برای انتشار مسئولانه علم باشد، در حالی که مجلهای فاقد استانداردهای علمی حتی با دسترسی رایگان نیز به پیشرفت دانش کمک نخواهد کرد. انتخاب آگاهانه، حمایت سازمانی و اصلاح سیاستهای ارزیابی پژوهش میتواند مزایای این الگو را تقویت و آثار منفی آن را محدود سازد. آینده مطلوب نشر علمی نه در رایگان بودن ظاهری مقاله، بلکه در ایجاد دسترسی عادلانه، کیفیت قابل اعتماد و پایداری اقتصادی نهفته است
